Eldelekdemirel Köyü eldelekdemirel köyü eldelek eldelek eldelek

Yöremizde Kullanılan Dil


 

 Yöremizde Kullanılan şive

 

 Yöremizde kullanılan şive olarak Türkmen gelenekleri ve ses özellikleri mevcuttur. Otantik dil karakterini incelediğimizde, fazla gırtlak kabalığı yoktur. Kelimedeki sesleri tabiri yerinde ise, işine geldiği gibi kullanan, hatta ortak özellik sınırını bile aşan bir dil yapısı vardır.

 

Ortak ses özelliklerini sıralayacak olursak:

 

1. Kelime ortasına gelen “b” “ğ” olur. Böbrek yerine “böğrek” denir.

2. Bir kelimede iki veya üç “a” “e” olunca kendi aralarında deşişimler olur. Acer “ecer” acenta “acente” gibi.

3. “r” sesi kelime sonlarında fazla kullanılmaz. Geliyor, gidiyor yerine “geliyo, gidiyo” kelimeleri kullanılır.

4. Kelime başı ve sonunda “r” ler zayıf olduğu gibi başta olunca önüne “ı,i,u,ü” gibi sesler alır. Ramazan, Raf, Rakka yerine,Iramazan, Iraf, ırakka denilir.

5. “l” lerde “r” ler gibi önüne “i,ü,u,y” harfleri alır. Leş “üleş”, lazım “ilazım” limon “ilimon” gibi.

6. Baştaki ve kelime aralarındaki “t” ler “d” olur .  Tutmak “dutmak” tatlı “datlı” gibi.

7. “k” sesi kelime başında “g” kelime ortasında “h ile karışık bir ses olur”. Kaçak, “gaçak”, kolsuz “golsuz”, yakmak “yahmak” yoh” gibi.

8. Kelime başlarına gelen “i y-ü u- ö o” ye dönüşür. Öksüz “oğsüz”  ibrik “ıbrık” üveyik “uveyik” gibi.

9. Sesli harflerden ikisi bir arada olunca bir sessiz harfi araya sokuştururlar. İsmail “ısmayıl” Efraim “efrayim” gibi.

10. Sesli harfler yer değiştirebilir. Tamam “temam”, Talat “Telat”, Hikmet, “Hekmet” horoz” horuz” gibi.

11. “h” sesi kelime ortasında zayıflar veya atılır. Ahmet “Amet”, Mehmet “Memet” gibi.

12. Bazen “h” lerin “y” olduğunu da görüyoruz. Kahve “kayfe veya gayfe” gibi.

13. “n” sesini “ng karışımı geniz sesiyle alırız. Gönül,”gon(g)ül” gördün mü “gordün(g) mü” gibi.

14. “l” ler “n” de olur. Lastik “nastik” “n” ler “l” olur. Naylon “laylon” gibi. “p” ler “b” olur. Pastırma “bastırma” parmak “barmak” gibi.

15. Kelime içlerinde ses deşişimleri olur. Ybrahim “Yrbehem, Yrbaham” kibrit “kirpit” kirpi “kirpi” gibi.

 

Yukarıda da görüldüğü gibi, ses deşişimi, gramer dışı sesler, dil özelliklerine göre biçimlenmektedir. Bölgede sık söylenen bir söz özetlemeye yeter sanırım. Zurnada peşrev olmaz, ne çıkarsa bahtına.

 

 

Yöremize Özgü Edebi Sözler

 

Acep: acaba
Acer: yeni
Ahizer etmek: bıktırmak
Alaşa: çok konuşan
Alamaç: hızlı yanan alev
Alayı: hepsi
Alık: giysi
Astap: giysi
Avurt: yanak
Ayakyolu: tuvalet

Başangı: yaramaz
Bellemek: öşrenmek
Bıldır: geçen sene
Bibi: hala
Boçça: küçük testi
Bostan: kavun karpuz

Camadan: kolsuz yelek
Cere: turşu küpü
Cıncık: cam parçası
Cıngıl: yoğurt kabı
Cücük: civciv

Çaput: bez parçası
Çalkama: ayran
Çalma: kibrit
Çerçi: seyyar satıcı
Çimmek: yıkanmak
Çitlek: ayçiçeşi
Çömçe: kepçe

Deşirmi: yuvarlak
Dene: tane
Deşirmek: dilenmek
Devramel: ayçiçeşi
Dinelmek: ayakta durmak
Döşek: yatak

Elcek: eldiven
Emmi: amca
Erinmek: üşenmek

Firengi: büyük anahtar
Fistan: entari
Frek: domates

Gada: dert
Gömbel: babası belli olmayan çocuk
Göğ: açık mavi
Göbelek: şapkalı mantar
Göşde: vücut
Gömük: pis çamur
Göynek: fanila
Gülük: hindi
Günülemek: kıskanmak
Güvermek: yeşermek

Havuş: darmadağın
Heci: değil miş
Hereni: büyük tencere

Iramak: gitmek uzaklaşmak
İşlik: mintan

Kelengi: kertenkele
Kercine: inadına
Keşik: sıra nöbet
Kırmızı: domates
Kösengi: ateş karıştırılan demir
Kuşane: saplı yayvan tencere
Külüstür:eski zar zor kullanılabilen
Kümpür: patates


Maplak: ateş küreği
Masimek: önemsemek
Melefe: yorgan yüzü
Meres: miras
Mıh: çivi
Müstağmel: kullanışlı yeni olmayan
Nuzul inmek: felç olmak

Okuntu: davetiye
Örk: kazık

Pece: pencere
Pelver: salça
Pısırık: çekingen
Pürçüklü: havuç

Sadir: ses
Sako: ceket
Sanırtmak: boş boş beklemek
Sayrı: hasta
Sındı: makas
Sıracalı: hastalıklı
Similik: sinsi
Since: yüz surat
Söğürme: pirzola
şarlağan: şelale
şimşir: parlak

Tavatır: çok iyi güzel
Tatavı: eli ayağına karışan
Tahtabı: takunya

Uğrun: gizli saklı

Velesbit: bisiklet

Yaşlık: mendil
Yel: rüzgar
Yelmek: koşmak
yumak: yıkamak
yumuş: istek

zaar: galiba
zemheri:kara kış

 

 

 

YÖREMİZDE DUALAR

> Anan atan nur içinde yatsın
> Allah gazadan beladan esirgesin
> Allah analı babalı büyütsün
> Allah kesene bereket versin
> Ayağına taş değmesin
> Anana babana rahmet
> Avuçladığın toprak altın olsun
> Başın dişin ağrımasın
> El öpenlerin çok ola
> Elin ayağın dert görmesin
> Ellerin dert görmesin
> Gadan alam
> Geçmişlerinin canına değsin
> Huri kızlarıyla yoldaş olasın
> İşin gücün rast gelsin
> Su gibi aziz ol
> Su verenlerin çok olsun
> Tırnağına taş değmesin
> Yattığın yer nur olsun

YÖREMİZDE KULLANILAN BAZI DEYİM VE ATASÖZLERİ

İt iti ısırmaz
Aç gezip tok sallanmak
Gara gura görmek
Alemin ağzı çuval değilki büzesin
Çömçe ile alıp, kaşık ile vermek
Anası ayran babası çökelek
Atın ölümü arpadan olsun
Canım araya gidene kadar, malım araya gitsin
Kim kime, dum duma
Ayıdan dost, tilkiden post olmaz
Yatan öküze yem verilmez
Yiğit at kendine kamçı vurdurmaz
Buyrulmadık yumuşu, puşt oğlan tutar
Gönülsüz yenilen aş, ya karın ağrıtır ya baş
Ne kapıyı bastırıyor, ne kırığı küstürüyor
Eli oklava yuvarlıyor, gözü kırık kovalıyor
Kıtlıkta verilen dürüm bollukta unutulmaz
Dek durana tepik yok
Ulu sözü dinlemeyen, uluya uluya dağda kalır
Atılan ok geri dönmez
Sakalını yerine koymayanın itibarı mı olur
Aslı hu nesli hu
Arpaya katsan at yemez, kepeğe katsan it yemez.
Atın iyisine doru, yiğidin iyisine deli derler.
Arapatı çullu da belli olur, çulsuz da.
Ağzı havalı.
Ağız ağza vermek.
Canı Hasan Dağından kar istiyor.
Düven öküzünün ağzı bağlanmaz.
Devenin kangal yediği gibi.
Emanetin bağrı yufka olur.
Eskisi olmayanın, yenisi olmaz.
El atına binen tez iner.
Etme kulum bulursun, inileme ölürsün.
Eni yok, uzunu yok.
Fakirin tavuğu tek tek yumurtlar.
Haydan gelen, huya gider.
Harman olur yelinen, düğün dernek elinen.
Herkes külü kendi önüne deşer.
İtin aklı eksiğini yol kocatır.
İtin arka ayağı.
Kanı kanla yumazlar, su ile yurlar.
Kırığına güvenen ersiz kalır.
Köylünün karnını yarsan, kırk tane bu yılcık bıldırcık çıkar.
Karakeçiyi gören içi dolu yağ sanır.
Leyleğin ömrü lak lakla geçer.
Oğlan dayıya, kız bibiye çeker.
Ölüye giden ağlar, düğüne giden oynar.
Pişmiş aşım, ağrımaz başım.
Sakın abrılın beşinden, camızı ayırır eşinden.
Sen ağa ben ağa, inekleri kim sağa.
Sıpalı eşek yığın dağıtır.
Tarlayı taşlı, kızı kardaşlı yerden al.
Üşengecin kapısını yel açar.
Yağmasan da gürle.
Yatan ölmemiş, vadesi gelen ölmüş.
Yediğin arpa ekmeği mi?
Yumruk kadar çocuk.
Yiyen ağız utanır.
Yılan bile toprağını kanaatle yalarmış.

YÖREMİZDE BEDDUALAR

Allah seni iki dünyada perişan etsin
Boyuna boz ip ölçülesice
Boyların devrilsin
Boyu devrilesice
Canı çıkasıca
Ciğerin ağzından gele
Ciğerinden tutuşasın
Dizin dizin yürüyesin
Ekmek atlı, sen yaya olasın
Evinde baykuşlar öte
Gadalarımı alasıca
Gözlerine dursun
Gözlerin alil olsun
Gövdeleri eriyesice
İki eli böğründe kalasıca
İki gözün eline gele
İçine sinmesin
Karartın kaybolsun
Kara yerlere gidesice
Kanlar kusasıca
Mer mer meleyesin
Nana muhtaç olasın
Ödün ağzına gele
Saplıcanlara uğrayasıca
Soykalarından kalasıca
Südüklüğün dura
Sürüm sürüm sürünesin
Yağlı kurşunlardan gidesice
Yaşamayasıca
Yaşın kara gelsin
Yaşlarını kara getiririm
Yan ağrısından gidesice
Yeğin yanın yere gele
Zıkımın dibini yiyesice



Eldelek Demirel Köyü 2012 © Tüm Hakları Gizlidir.
Web sitemiz için en iyi şekilde görünmesi için Opera, Modzilla, Chrome programlarını kullanınız ve 1280x768 çözünürlük degerlerinde bakınız.
KIRIKKALE WEB TASARIM
^ Yukarı